{1:1} Изреки на Соломон, син Давидов, цар израелски,
{1:2} за да се познае мудроста и поуката, за да се разберат изреките на разумот;
{1:3} за да се усвојат правилата на благоразумието, правосудието, судот и правината;
{1:4} да им се даде на простите разумност, на младите - знаење и расудување.
{1:5} Ако мудриот слуша, ќе ги умножи знаењата свои, и разумниот ќе најде мудри совети,
{1:6} за да разбира мудра изрека и длабок збор, зборовите на мудреците и нивните гатанки.
{1:7} Почеток на мудроста е стравот Господов; само глупавите ги презираат мудроста и поуката.
{1:8} Слушај ја, синко, поуката на својот татко и не отфрлај го заветот на мајка си.
{1:9} зашто тоа е красен венец за главата твоја и украс за вратот твој.
{1:10} Синко, ако те мамат грешници, не попуштај;
{1:11} ако кажат: „Дојди со нас, да направиме заседа за убиство, да го пречекаме непорочниот без вина,
{1:12} жив да го голтнеме, како што голта пеколот, и цел како оној што слегува во гроб;
{1:13} да си натрупаме секаков скапоцен имот, да ги наполниме куќите наши со плен;
{1:14} ти ќе фрлаш ждрепка заедно со нас, една торба ќе има за сите нас.”
{1:15} Синко, не оди на пат со нив, задржи си ја ногата од патеките нивни,
{1:16} зашто нозете нивни трчаат кон злото и брзаат крв да пролеваат;
{1:17} зашто напразно е да се распнува мрежа пред очите на сите птици.
{1:18} Но тие прават заседа против крвта своја, демнат против душите свои.
{1:19} Такви се патиштата на секој, кој е алчен на туѓ имот: тоа му го одзема животот на оној, што го заграбил.
{1:20} Мудроста говори високо на улицата, го крева гласот свој по плоштадите,
{1:21} проповеда во главните места за собирање, при влезовите на градските порти смело говори:
{1:22} „До кога, незнајници, ќе го сакате незнаењето? До кога бујните ќе се насладуваат со бујноста? До кога глупавите ќе го мразат знаењето?
{1:23} Обрнете се кон моите изобличувања; еве, јас ќе го излеам духот свој врз вас, ќе ви ги кажам зборовите свои.
{1:24} Јас викав, а вие не послушавте; ја протегав својата рака, но никој не ја забележа;
{1:25} вие ги отфрливте моите совети, не внимававте кога ве изобличував.
{1:26} Затоа ќе се насмеам на вашата погибел; ќе се зарадувам кога ќе ве снајде ужас,
{1:27} кога ќе ве нападне ужас како бура, и зло како виор ќе мине над вас, кога ќе ве снајде неволја и мака.
{1:28} Тогаш ќе ме викаат, но јас нема да чујам; ќе ме бараат и нема да ме најдат.
{1:29} Затоа што го намразија знаењето и не го примија стравот Господов;
{1:30} затоа што не го примија мојот совет и ги презреа моите разобличувања.
{1:31} Поради тоа тие ќе јадат од плодовите на своите патишта и ќе се наситуваат од своите замисли.
{1:32} Зашто неразумните ќе ги убие нивната упорност, а глупавите ќе ги погуби нивната негрижа;
{1:33} но кој мене ме слуша, ќе живее безопасно и спокојно, не плашејќи се од злото.”
{2:1} Синко, ако ги примиш зборовите на Моите заповеди, и ги зачуваш во себеси,
{2:2} ако увото твое внимателно ја слуша мудроста, ако срцето твое се приклони кон размислување;
{2:3} ако ги повикаш знаењето и разумот;
{2:4} ако ги бараш како сребро и ги истражуваш како ризница, -
{2:5} ќе го разбереш стравот Господов и ќе го најдеш знаењето за Бога.
{2:6} Зашто Господ дава мудрост; од устата Негова доаѓаат знаењето и разумот;
{2:7} Тој го зачувува за праведните спасението; Тој е штит за оние кои живеат непорочно;
{2:8} Тој ги чува патиштата на правдата и ја брани патеката на оние, кои Го почитуваат.
{2:9} Тогаш ќе ги разбереш правдата и правосудието, правината и секој добар пат.
{2:10} Кога мудрост ќе влезе во срцето твое, и знаењето ќе и биде пријатно на душата твоја,
{2:11} тогаш расудувањето ќе те брани, разумот ќе те чува,
{2:12} за да те спаси од лош пат, од човек, кој говори лага,
{2:13} од оние, што ги напуштиле патиштата на правдата, за да одат по патот на темнината;
{2:14} од оние, што се радуваат, вршејќи зло, кои се восхитуваат на расипаност,
{2:15} чии патишта се криви, и кои талкаат далеку од правиот пат;
{2:16} за да те спаси од туѓа жена, која ги засладува зборовите свои,
{2:17} која го остава пријателот на младоста своја, и која го заборава заветот на својот Бог.
{2:18} Домот нејзин води кон смрт, и патеките нејзини - кон пеколот;
{2:19} никој од влезените кај неа не се враќа и не стапнува врз патот на животот.
{2:20} Затоа оди по патот на добрите и придржувај се кон патеките на праведните,
{2:21} зашто праведните ќе живеат на земјата, и непорочните ќе опстанат на неа;
{2:22} а беззакониците ќе бидат истребени од земјата, и вероломните - искоренети од неа.
{3:1} Синко, не заборавај ја поуката моја и срцето твое да ги чува заповедите мои;
{3:2} зашто тие ќе ти придадат долги дни, години на живот и мир.
{3:3} Милоста и вистината да не бидат скудни во тебе: обеси ги на вратот свој, напиши ги врз плочите на срцето свое,
{3:4} па ќе најдеш милост и благоволение пред очите на Бога и на луѓето.
{3:5} Надевај се на Господ од сè срце и не се потпирај врз твојот разум.
{3:6} По сите свои патишта размислувај за Него, и Тој ќе ти ги покаже твоите патеки.
{3:7} Не сметај се за мудрец; имај страв од Господ и бегај од злото:
{3:8} тоа ќе биде здравје за твоето тело и лек за твоите коски.
{3:9} Давај Му принос на Господ од имотот твој и од првините на плодовите од твоите придобивки,
{3:10} и твоите житници ќе се исполнат до врвот, а твоите преси ќе се прелеваат од вино.
{3:11} Не занемарувај ја, синко, казната од Господ, и да не ти е тешко од Неговото укорување;
{3:12} зашто кого Господ го сака, него и го кара, како и таткото синот свој што го љуби.
{3:13} Блажен е човекот, кој се здобил со мудрост, и човек, што спечалил разум;
{3:14} подобро е да ја добиеме неа, отколку ризници со сребро и злато;
{3:15} таа е поскапа и од скапоцените камења; и сè што ти е мило, не може да се спореди со неа.
{3:16} Во десницата нејзина е долговечноста, а во левицата и е богатството и честа;
{3:17} патиштата нејзини се пријатни патишта, и сите патеки нејзини се спокојни.
{3:18} Таа е дрво на животот за оние, што ја придобиваат, и блажени се, оние кои ја запазуваат.
{3:19} Господ со мудрост ја основа земјата, со разум ги утврди небесата;
{3:20} преку Неговата мудрост се отвораат бездните, и облаците пуштаат роса.
{3:21} Синко, не испуштај ги од превид овие работи; запази ја мудроста и разумот;
{3:22} тие ќе бидат живот за душата твоја и украс на вратот твој;
{3:23} тогаш ќе одиш безопасно по патот свој, и ногата твоја нема да се сопне.
{3:24} Кога ќе легнеш да спиеш, нема да се плашиш, и кога ќе заспиеш, сонот ќе ти биде пријатен.
{3:25} Нема да се исплашиш од ненадеен страв, ниту од напад, кој доаѓа од безбожниците,
{3:26} бидејќи Господ ќе биде на сите твои патишта и ќе ја запази ногата твоја од препнување.
{3:27} Не откажувај да му направиш добро на оној, кој има потреба, кога раката твоја има сила да му помогне.
{3:28} Не вели му на пријателот свој: „Оди си и дојди пак; утре ќе ти дадам” кога си во состојба да му помогнеш.
{3:29} Не крој зло против ближниот свој, кога тој со доверба живее кај тебе.
{3:30} Не карај се со човек без причина, кога не ти направил никакво зло.
{3:31} не завидувај му на човек кој постапува насилно, и не избирај ни еден од патиштата негови,
{3:32} зашто на Господ Му е одвратен безбожникот, а близок е со праведникот.
{3:33} Проклетството Господово е врз домот на безбожниот, а живеалиштето на праведниот Бог го благословува.
{3:34} Над оние што се подигруваат, Тој им се потсмева, а на смирените им дава благодат.
{3:35} Мудрите ќе наследат слава, а безумните - срам.
{4:1} Слушајте ја, деца, татковата поука и внимавајте, та да се научите на разум,
{4:2} зашто добар дар ви дарувам; не оставајте ја мојата заповед.
{4:3} Зашто и јас бев сакан син на татко ми, и како единец омилен на мајка ми;
{4:4} и татко ми ме поучуваше и ми велеше: зборовите мои задржи ги во срцето твое; пази ги моите заповеди и не заборавај ги!
{4:5} Здобивај се со мудрост, придобивај разум; не заборавај го тоа и не отстранувај се од зборовите на устата моја.
{4:6} Не оставај ја, - и таа ќе те чува, сакај ја, - и таа ќе се грижи за тебе.
{4:7} Најважна е мудроста: придобивај мудрост и за сиот свој имот придобивај разумност.
{4:8} Високо цени ја, и таа ќе те воздигне; таа ќе те прослави, ако ја прегрнеш,
{4:9} ќе положи на главата твоја прекрасен венец, со великолепна круна ќе те дари.
{4:10} Слушај, синко, и прими ги зборовите мои, - и ќе ти се умножат годините на животот.
{4:11} Ти го покажувам патот на мудроста, те водам по прави патеки.
{4:12} Ако одиш, нозете твои нема да се сопнат, и ако потрчаш, нема да се измориш.
{4:13} Држи се здраво за поуката, не оставај ја; пази ја, бидејќи таа е твојот живот.
{4:14} Не оди на пат безбожнички и не оди по патот на лоши луѓе;
{4:15} остави го, не оди по него, отстрани се од него и заобиколи го;
{4:16} зашто тие не заспиваат, ако не направат зло; и сон не ги фаќа, ако не доведат некого до пад;
{4:17} зашто тие јадат леб од беззаконие и пијат вино од грабеж.
{4:18} Патеката на праведните е како болскава светлина, која свети сè повеќе и повеќе, дури не настане ден.
{4:19} А патот на беззакониците е како темнина; тие не знаат, од што ќе се сопнат.
{4:20} Синко, внимавај на зборовите мои и приближи го увото кон поуките мои;
{4:21} да не отстапуваат тие од твоите очи; чувај ги внатре во срцето свое:
{4:22} зашто тие се живот за оној што ги нашол, и здравје за целото тело негово.
{4:23} Од сè, што е за пазење, најмногу чувај го срцето свое, зашто од него се изворите на животот.
{4:24} Отфрли ја од себе лажливоста на устата, и лукавството на јазикот од себе оддалечи го.
{4:25} Очите твои нека гледаат право, и клепките твои да бидат управени право пред тебе.
{4:26} Провери ја патеката со нозете свои, и сите патишта твои нека бидат цврсти.
{4:27} Не скршнувај ни десно, ни лево; оддалечи ја ногата твоја од злото.
{5:1} Синко, внимавај на мудроста моја и приближи го увото кон зборовите мои,
{5:2} за да ја запазиш добрата мисла, и устата твоја да го зацврсти знаењето;
{5:3} зашто мед тече од устата на неверна жена, и нејзината уста е помазна од маслиново масло;
{5:4} но последиците од неа се горчливи како пелин, остри како меч со две сечива;
{5:5} нозете нејзини слегуваат кон смртта, стапките нејзини водат до пеколот.
{5:6} Таа не оди по патот на животот, патиштата нејзини се непостојани, таа е неразумна.
{5:7} Затоа сега, синко, послушај ме и не отстапувај од зборовите мои.
{5:8} Држи го подалеку од неа патот свој и не приближувај се до вратата на куќата нејзина,
{5:9} за да не си го дадеш животот свој на друг и годините свои на мачител;
{5:10} за да не се наситуваат туѓинците од твојата сила, и работата твоја да не биде за туѓа куќа,
{5:11} за да офкаш отпосле, кога плотта твоја и телото твое ќе бидат истоштени, -
{5:12} зашто потоа ќе речеш: „Зошто ја мразев поуката, и срцето мое го презираше разобличувањето,
{5:13} зошто не го послушав гласот на моите учители, и не го приклонував увото кон оние што ме поучуваа?
{5:14} За малку ќе паднев во секакво зло среде собранието и општеството!”
{5:15} Пиј од водата на твојот извор и од онаа, што извира од твојот кладенец.
{5:16} Нека не се разлеваат твоите извори по улицата, водните потоци - по плоштадите;
{5:17} нека ти припаѓаат тие само тебе, а не и на туѓинци.
{5:18} Благословен да биде изворот твој; и утешувај се со жената на својата младост.
{5:19} Нека ти е мила како кошута и како срна драга; нејзините гради нека те допираат во секое време, со љубовта нејзина насладувај се постојано;
{5:20} и зошто ти е, синко, да се забавуваш со надворешна и да ги прегрнуваш градите на туѓа?
{5:21} Зашто патиштата на човекот се пред очите на Господ, и Тој ги гледа сите патеки негови.
{5:22} Беззаконикот го фаќаат неговите сопствени беззаконија, и врските на гревот негов го држат:
{5:23} тој умира без да биде поучен, и поради големото свое безумие загинува.
{6:1} Синко, ако си зел одговорност за твојот ближен и си ја дал раката своја за друг,
{6:2} ти си се врзал со зборовите на устата своја, фатен си со зборовите на својата уста.
{6:3} Затоа направи, синко еве што, за да се избавиш, бидејќи си паднал во рацете на својот ближен: оди, падни пред нозете на блискиот свој и моли го;
{6:4} не давај им сон на очите твои и дремка на клепките свои,
{6:5} спасувај се како срна од стапица и како птица од птичар.
{6:6} Оди кај мравката, мрзливче, види ја нејзината работа и биди мудар.
{6:7} Таа нема ниту началник, ни настојник, ниту заповедник;
{6:8} но ја приготвува храната лете, ја собира во време на жетва храната своја.
{6:9} До кога, мрзливче ќе спиеш? Кога од сонот ќе станеш?
{6:10} Малку ќе поспиеш, малку ќе подремеш, малку со скрстени раце ќе полежиш:
{6:11} и ќе дојде сиромаштијата твоја како патник, и немаштијата твоја како разбојник.
{6:12} Човек лукав, човек нечестив оди со лажлива уста,
{6:13} намигнува со очите, говори со нозете, дава знаци со прстите,
{6:14} во срцето негово има подмолност: тој смислува зло во секое време, сее раздори.
{6:15} Затоа ненадејно ќе дојде неговата пропаст, наеднаш ќе биде сотрен - и не ќе има лек за него.
{6:16} Еве шест работи, кои Господ ги мрази - дури седум, што Му се одвратни на душата Негова:
{6:17} очи горделиви, јазик лажлив и раце, што пролеваат невина крв,
{6:18} срце што крои лоши планови, нозе, кои брзо трчаат кон зло,
{6:19} лажен сведок, кој измислува лаги, и оној, што сее раздор меѓу браќа.
{6:20} Синко, чувај ја заповедта на својот татко и не отфрлај ја поуката на мајка си;
{6:21} врзи ги засекогаш за срцето свое, врзи ги околу вратот свој.
{6:22} Кога тргнуваш, тие ќе те раководат; кога легнеш да спиеш, ќе те чуваат, а кога ќе се разбудиш, ќе разговараат со тебе;
{6:23} зашто заповедта е светило, добриот совет - светлина, а поуката - пат кон животот,
{6:24} за да те чуваат од расипана жена, од ласкав јазик на туѓа.
{6:25} Не посакувај ја убавината нејзина во срцето свое, и да не те вовлече со трепките свои,
{6:26} зашто блудната жена се задоволува со корка леб, а жена прељубодејка го уловува скапоцениот живот.
{6:27} Може ли некој да носи оган во гради, а да не се запали облеката негова?
{6:28} Може ли некој да оди по вжарени јаглења, а да не ги изгори нозете свои?
{6:29} Истото тоа станува и со оној, кој влегува кај жената на ближниот свој; оној што ќе се допре до неа, нема да остане без вина.
{6:30} Не му проштеваат ни на крадецот, ако краде за да си ја насити душата, кога е гладен;
{6:31} ако го фатат, тој плаќа седумпати повеќе, го дава целиот свој имот.
{6:32} Кој, пак, врши прељуба со прељубница, тој нема ум; си ја погубува душата своја, оној што го прави тоа;
{6:33} биење и срам ќе најде тој, и бесчестието негово нема да се избрише,
{6:34} зашто љубомората ја разгорува јароста на мажот, и во денот на одмаздата своја - тој не ќе знае за милост,
{6:35} нема да прими никаков откуп и нема да се задоволи ни со многу подароци.
{7:1} Синко, пази ги зборовите мои, и сокриј ги во тебе заповедите мои.
{7:2} Пази ги заповедите мои, и ќе живееш; пази го и учењето мое, како зеницата на очите свои.
{7:3} Врзи ги на прстите свои, напиши ги на плочите од срцето свое.
{7:4} Кажи и на мудроста: „Ти си ми сестра!” - и наречи го разумот твој роднина,
{7:5} за да те пазат од туѓа жена, која зборува пријатно.
{7:6} Ете, еднаш гледав од прозорецот на куќата моја, низ мојата решетка,
{7:7} и видов меѓу неискусните, забележав меѓу младите едно неразумно момче,
{7:8} кое минуваше преку плоштадот близу до нејзиниот агол и кое одеше по патот кон нејзината куќа,
{7:9} на квечерина кога се стемнуваше, во ноќната темнина и во мракот.
{7:10} И ете, во пресрет му доаѓа жена, наконтена како блудница, со подмолно срце,
{7:11} зборлива и нескротлива, нозете нејзини не се запираат в куќи:
{7:12} де на улицата, де по плоштадите и на секој агол поставува стапици.
{7:13} Таа го зграпчи, го бакна и со бесрамно лице му зборуваше:
{7:14} „Жртва за мир имам денес: денес ги исполнив заветите свои;
{7:15} затоа и излегов да те пресретнам, за да те побарам, и те најдов;
{7:16} со покривки го украсив леглото свое, со разнобојни платна египетски;
{7:17} леглото свое го попрскав со смирна, алој и дарчин;
{7:18} дојди, ќе се насладуваме со љубовта дури до зори, дојди да се радуваме во милување,
{7:19} зашто маж ми не е дома: тој замина на долг пат;
{7:20} една ќеса сребро зеде со себе; ќе си дојде дома кон полната месечина.”
{7:21} Со многу ласкави зборови таа го привлече, со меката уста своја го овладеа.
{7:22} Тој веднаш тргна по неа, како што вол оди на колење и како елен - на истрел,
{7:23} додека стрела не му го пробие црниот дроб, како птичка што се фрла во стапица, а не знае дека е таа за нејзина погибел.
{7:24} И затоа, синко, послушај ме и внимавај на зборовите од устата моја.
{7:25} Да не скршнува срцето твое по нејзиниот пат, да не талка по патеките нејзини,
{7:26} зашто таа многумина смртно ранила, и многумина јунаци таа убила.
{7:27} Нејзиниот дом е пат кон пеколот, кој води во внатрешните живеалишта на смртта.
{8:1} Нели мудроста вика? И нели разумот го издига гласот свој?
{8:2} Мудроста застанува на високи места, крај патот, на раскрсници;
{8:3} таа вика пред портите при влезот во градот, кај влезот од вратата силно извикува:
{8:4} „Кон вас, луѓе, викам, и кон синовите човечки е мојот глас!
{8:5} Научете се, неразумни, на благоразумие, и безумни, - на разум.
{8:6} Слушајте, бидејќи ќе говорам важни работи, и устата моја ќе изрече правда;
{8:7} зашто јазикот мој ќе ја изговори вистината; лажливата уста одвратна е за мене.
{8:8} Сите зборови на устата моја се справедливи; во нив нема ни подмолност, ни лукавство;
{8:9} сите тие се јасни за разумниот и справедливи за оние, што се здобиле со знаење.
{8:10} Примете го учењето мое, а не сребро; подобро знаење, отколку најдобро злато;
{8:11} зашто мудроста е подобра од бисер, и ништо, од она што е скапоцено, не може да се спореди со неа.
{8:12} Јас, мудроста, живеам со разумот и барам ресудувачко знаење.
{8:13} Стравот Господов го мрази злото; ја мрази гордоста и високомерноста, лошиот пат и подмолната уста.
{8:14} Мои се советот и правдата; јас сум разум, во мене е силата.
{8:15} Преку мене цареви царуваат, и заповедници правда озаконуваат;
{8:16} преку мене началници управуваат и големци и сите судии земни.
{8:17} Ги сакам оние што мене ме сакаат, и кои ме бараат, ќе ме најдат;
{8:18} во мене се богатството и славата, богатата ризница и правдата;
{8:19} плодовите мои се подобри од злато, и од најчисто злато, и користа од мене е повеќе отколку од најчисто сребро.
{8:20} Јас одам по патот на правдата, по патеките на правосудството,
{8:21} за да им доставувам вистинско добро на оние, што ме сакаат, нивните ризници ги полнам.
{8:22} Господ ме имаше за почеток на Својот пат, пред сите Свои творби,
{8:23} ме имаше уште од вечноста, во почетокот, пред да ја создаде Земјата.
{8:24} Јас сум се родила, кога уште немало бездни, кога уште не постоеле извори, изобилни со вода.
{8:25} Јас сум се родила пред да бидат втемелени горите, пред ридовите,
{8:26} кога Господ уште не беше ја создал Земјата, ни полињата, ниту првите прашинки на вселената.
{8:27} Кога Тој го оформуваше небото, јас бев со Него, кога го поставуваше хоризонтот над бездната,
{8:28} кога ги утврдуваше облаците во висините, кога ги зацврстуваше изворите на бездната,
{8:29} кога ги поставуваше границите на морето, за да не ги преминуваат водите неговите брегови, кога ги полнеше основите на Земјата, -
{8:30} јас бев кај Него кога создаваше, и се радував секој ден, веселејќи се пред лицето Негово за сето време,
{8:31} веселејќи се на Неговиот земен круг. А потоа радоста моја беше со синовите човечки.
{8:32} И така, синко, сега послушај ме: блажени се, оние што ги пазат моите патишта!
{8:33} Послушај ја поуката, бидете мудри и не отстапувајте од неа.
{8:34} Блажен е оној човек, кој ме слуша, станувајќи бодар секој ден кај портите мои и стоејќи на стража при вратата моја!
{8:35} Зашто, кој ме нашол мене, нашол живот; и ќе добие благодат од Господ;
{8:36} а кој греши против мене, нанесува штета на душата своја: сите што ме мразат мене, ја сакаат смртта.”
{9:1} Мудроста си изгради дом, ги утврди седумте столбови негови,
{9:2} ги закла своите жртви, го расточи во чаша виното свое и ја приготви трпезата своја;
{9:3} ги испрати слугите свои да огласат од градските височини:
{9:4} „Кој е неразумен, да наврати тука!” И на малоумните таа им рече:
{9:5} „Дојдете, јадете го лебот мој и пијте го виното, што сум го приготвила;
{9:6} оставете ја неразумноста, и ќе живеете; одете по патот на разумот.”
{9:7} Кој поучува бесрамник, ќе си спечали укор, и кој го разобличува нечестивецот - срам.
{9:8} Не изобличувај го бесрамникот, за да не те намрази; поучувај го мудриот, и тој ќе те засака.
{9:9} Дај му совет на мудриот, и тој ќе биде уште помудар; научи го праведниот, и тој ќе го збогати своето знаење.
{9:10} Почеток на мудроста е верноста кон Господ, а почитувањето на Светиот е разум;
{9:11} зашто преку мене ќе ти се умножат дните, и ќе ти се додадат години на животот.
{9:12} Ако си мудар, мудар си за себеси; и ако си лош, самиот ќе страдаш.
{9:13} Жена без расудување е зборлива, безумна и ништо не разбира,
{9:14} седнува пред куќната врата на стол, по високите места на градот,
{9:15} за да им вели на минувачите, што си одат право по патот:
{9:16} „Кој е глупав, нека наврати тука”, а на малоумните им вели:
{9:17} „Крадената вода е слатка, и сокриениот леб е - пријатен.”
{9:18} И тој не знае дека таму се мртовците, и дека поканетите од неа се на дното од пеколот.
{10:1} Мудар син го радува татко си, а безумниот син е тага на мајка си.
{10:2} Неправедно стекнато богатство не донесува полза, а правдата од смрт спасува.
{10:3} Господ не допушта да гладува душата на праведникот, но богатството на безбожниците го одзема.
{10:4} Мрзливата рака донесува сиромаштија, а раката на работливиот збогатува.
{10:5} Кој собира преку летото, е разумен син, а кој спие за време на жетва, е неразумен син.
{10:6} Благослов почива врз главата на праведниот, а насилство им ја затвора устата на беззакониците.
{10:7} Споменот за праведниот ќе биде благословен, а името на нечестивите ќе биде проколнато.
{10:8} Мудриот по срце прима заповеди, а неразумниот, кој брбори, ќе се сопне.
{10:9} Кој оди во непорочност, оди без страв; а кој ги искривува патиштата свои, ќе биде казнет.
{10:10} Кој намигнува со очите, беда донесува, а кој глупаво зборува - пропаѓа.
{10:11} Устата на праведникот е извор на животот, а насилството им ја затвора устата на беззакониците.
{10:12} Омразата предизвикува раздори, а љубовта ги покрива сите гревови.
{10:13} Во устата на разумниот има мудрост, а за грбот на глупавиот - стап.
{10:14} Мудрите го чуваат знаењето, а устата на глупавиот е близу до смртта.
{10:15} Имотот на богатиот е негов утврден град, а пропаст за бедните е нивната сиромаштија.
{10:16} Трудот на праведникот води кон живот, успехот на нечестивиот - кон грев.
{10:17} Кој ја пази поуката, тој е на патот кон животот; а кој го отфрла разобличувањето - сè губи.
{10:18} Кој крие омраза, има лажлива уста; а кој шири клевети, е глупав.
{10:19} При многу зборување не се избегнува гревот, а разумен ќе бидеш ако ја воздржуваш устата своја.
{10:20} Јазикот на праведниот е одбрано сребро, а срцето на нечестивите - нема вредност.
{10:21} Устата на праведниот поучува мнозина, а глупавите умираат од недостиг на разум.
{10:22} Благословот Господов - збогатува, и не донесува со себеси тага.
{10:23} Глупавиот со веселба го прави она што е престапно, а на разумниот човек мудроста му е својствена.
{10:24} Од она од што се плаши нечестивиот, тоа ќе го снајде, а желбата на праведниците ќе се исполни.
{10:25} Како што виорот минува, така и нечестивиот ќе исчезне; а праведникот е врз вечни основи.
{10:26} Она што е оцетот за забите и димот за очите, тоа е мрзливиот за оние што го праќаат.
{10:27} Стравот Господов додава денови, а годините на нечестивите ќе се скратат.
{10:28} Очекувањето на праведниците е радост, а надежта на нечестивите ќе загине.
{10:29} Патот Господов е крепост за непорочниот, а пропаст за оние, што вршат беззаконие.
{10:30} Праведниот нема да се поколеба никогаш, а лошите нема долго да живеат на земјата.
{10:31} Од устата на праведникот тече мудрост, а развратниот јазик ќе биде пресечен.
{10:32} Устата на праведникот го познава благопријатното, устата на нечестивите - развратното.
{11:1} Неисправните мерила се одвратни пред Господ, а точните мерки Нему Му се угодни.
{11:2} Ќе дојде ли гордоста, ќе дојде и срамот, но мудроста е со смирените.
{11:3} Непорочноста на простодушните ќе ги раководи, а лукавството на подмолните ќе ги погуби.
{11:4} Богатството нема да помогне во денот на гневот, а правдата ќе спаси од смрт.
{11:5} Правдата на непорочниот го израмнува неговиот пат, а нечестивиот ќе падне поради својата нечесност.
{11:6} Правдата на простодушните ќе ги спаси, а беззакониците ќе бидат уловени од своето беззаконие.
{11:7} Со смртта на нечестивиот човек, исчезнува надежта негова, и очекувањето на беззакониците загинува.
{11:8} Праведникот се спасува од неволја, а место него во неа паѓа нечестивиот.
{11:9} Лицемерниот го погубува со уста ближниот свој, а праведниците се спасуваат со знаење.
{11:10} Кога праведниците живеат во благосостојба, градот се радува, а кога загинуваат безбожниците, настанува веселба.
{11:11} Со благословот на праведните градот се издига, а преку устата на нечестивите се разрушува.
{11:12} Малоумниот искажува презир кон ближниот свој, но разумниот човек молчи.
{11:13} Кој оди да озборува, издава тајна, но верниот човек ја чува тајната.
{11:14} Каде што нема водство, народот пропаѓа, а при многу советници живее во благосостојба.
{11:15} Кој се застапува за друг, зло си донесува, а кој го мрази давањето гаранција, тој е во безопасност.
{11:16} Добрата жена спечалува слава, а работливиот човек се здобива со богатство.
{11:17} Милосрдниот човек си прави добро на душата своја, а жестокиот по срце го руши телото свое.
{11:18} Безбожникот врши измамлива работа, а на оној што сее правда, наградата му е вистинска.
{11:19} Праведноста води кон живот, а кој се стреми кон зло, се стреми кон смртта своја.
{11:20} Подмолните по срце се одвратни пред Господ, а непорочните во својот пат Нему Му се благоугодни.
{11:21} Можеш со сигурност да речеш дека порочниот нема да остане неказнет, а семето на праведните ќе се спаси.
{11:22} Она што е златна алка на носот кај свињата, тоа е жена убава, но без разум.
{11:23} Праведните сакаат само добро, а нечестивите ги очекува гнев.
{11:24} Еден раздава штедро, и уште му се додава; а друг преку мера е скржав, и пак е сиромав.
{11:25} Добротворната душа ќе биде наситена, и кој напојува други, и тој самиот ќе биде напоен.
{11:26} Кој задржува храна за себе, него народот го проколнува; а кој ја продава - врз главата негова стои благослов.
{11:27} Кој се стреми кон добро, тој бара благоволение; а кој бара зло, него и го снаоѓа.
{11:28} Оној што се надева на богатството свое, ќе пропадне; а праведниците како зелено дрво ќе напредуваат.
{11:29} Кој ја запустува куќата своја, ќе наследи ветар, а неразумниот му е слуга на мудриот.
{11:30} Плодот на праведникот е дрво на животот, а мудриот придобива човечки души.
{11:31} Ако на праведникот му се плаќа на земјата, дотолку повеќе на нечестивиот и на грешниот.
{12:1} Кој ја сака поуката, го сака знаењето; а кој го мрази изобличувањето - неразумен е.
{12:2} Добриот добива благодат од Господ, а на подмолниот Тој ќе му суди.
{12:3} Човек нема да се зацврсти со беззаконие; а коренот на праведните е неподвижен.
{12:4} Добродетелна жена е венец за мажот свој, а онаа, што го срамоти, е како гнилеж во коските негови.
{12:5} Мислите на праведните се правда, а плановите на безбожниците - подмолност.
{12:6} Зборовите на нечестивите се заседа за пролевање крв, а устата на праведните ги спасува.
{12:7} Каде и да се свртат нечестивите - изчезнуваат, а домот на праведните останува.
{12:8} Човекот го фалат според разумот негов, а развратниот по срце ќе биде презрен.
{12:9} Подобро да си мал, но да работиш за себеси, отколку да се правиш големец, а да немаш леб.
{12:10} Праведникот се грижи и за животот на добитокот свој, а срцето на безбожникот е жестоко.
{12:11} Кој ја обработува земјата своја, ќе се наситува со леб; а кој оди по стапките на безработниците, неразумен е.
{12:12} Желбата на грешникот е стапица од зло; но коренот на праведниците дава плод.
{12:13} Нечесниот се фаќа во мрежа преку гревовите на устата своја; но праведниот ќе се спаси од неа.
{12:14} Од плодот на устата своја човекот се наситува со добро, и на човек му се дава според делата на неговите раце.
{12:15} Патот на неразумниот му се чини прав во неговите очи; но кој слуша совет, тој е мудар.
{12:16} Глупавиот веднаш ќе го покаже гневот свој, а благоразумниот ја смирува лутината своја.
{12:17} Кој го кажува она што го знае, тој говори правда, а лажниот сведок говори измама.
{12:18} Празнословецот ранува како меч, а јазикот на мудрите лекува.
{12:19} Праведната уста вечно живее, а лажливиот јазик - само еден миг.
{12:20} Во срцето на оние што мислат зло, има подмолност, а кај миротворците -радост.
{12:21} Праведниот нема да го достаса никакво зло, а безбожниците ќе бидат преполни со зло.
{12:22} Лажливата уста е одвратност пред Господ, а кој говори вистина, благоугоден Му е Нему.
{12:23} Расудлив човек го прикрива знаењето свое, а срцето на глупавите го разгласува своето безумие.
{12:24} Раката на работливите ќе господари, а мрзливоста води во ропство.
{12:25} Тагата во срцето го притиска човекот, а добриот збор го развеселува.
{12:26} Праведниот му го покажува патот на ближниот свој, а патот на нечестивите ги води во заблуда.
{12:27} Мрзливиот својот лов не го пече; а трудољубивоста е големо богатство.
{12:28} По патот на правдата има живот, и во нејзината патека нема смрт.
{13:1} Мудриот син ја слуша татковата поука, а непослушниот не го слуша прекорот.
{13:2} Од плодот на устата своја човекот ќе вкуси добро, а душата на беззаконикот е полна со насилство.
{13:3} Кој ја чува устата своја, тој ја чува душата своја; а кој широко ја отвора устата своја, тешко нему.
{13:4} Душата на мрзливиот посакува, но напразно; а душата на работливиот ќе се насити.
{13:5} Праведниот го мрази лажливиот збор, а безбожниот се однесува бесрамно и одвратно.
{13:6} Правдата го чува непорочниот, а безбожноста го погубува грешникот.
{13:7} Некој се покажува богат, а нема ништо; друг се прикажува за сиромав, а има големо богатство.
{13:8} Понекогаш богатиот со пари го откупува својот живот, додека сиромавиот не треба од тоа да се плаши.
{13:9} Светлината на праведниците свети силно, а светилото на нечесните згаснува.
{13:10} Од гордоста произлегува кавга, а мудроста е во оние што примаат совет.
{13:11} Богатството, спечалено со беззаконие, се намалува, а кој собира со труд, го зголемува.
{13:12} Надежта, долго неостварена, го изнемоштува срцето, а исполнетата желба е како дрво на животот.
{13:13} Кој не води грижа за словото, тој си штети, а кој се бои од заповедта, нему ќе му се даде награда.
{13:14} Поуката на мудриот е извор на животот; таа го избавува од мрежите на смртта.
{13:15} Добриот разум донесува пријатност, а патот на беззакониците, води во пропаст.
{13:16} Секој благоразумен работи со знаење, а глупавиот се истакнува со глупости.
{13:17} Лош гласник носи беда, а верен гласник е спасение.
{13:18} Немаштија и срам за оној, што го отфрла учењето; а оној, кој ја пази поуката, ќе се прослави.
{13:19} Исполнетата желба е пријатна за душата, но на глупавите им е тешко да го одбегнуваат злото.
{13:20} Кој се состанува со мудри, мудар ќе биде; а кој другарува со безумни, глупав ќе биде.
{13:21} Грешниците злото ги гони, а на праведниците им се враќа добро.
{13:22} Добриот остава наследство и на внуци, а богатството на грешникот се чува за праведните.
{13:23} Праведните имаат богатство многу години, неправедните бргу го загубуваат.
{13:24} Кој ја жали прачката, го мрази синот свој; а кој го сака, го казнува од детските години.
{13:25} Праведникот јаде до наситување, а стомакот на беззакониците трпи од недостиг.
{14:1} Мудрата жена си ја гради куќата, а глупавата ја урива со своите раце.
{14:2} Кој оди по прав пат, се плаши од Господ; на кого патиштата му се криви, тој Го презира (Господа).
{14:3} Во устата на безбожникот е камшикот на гордоста; а мудрите ги чува нивната уста.
{14:4} Каде што нема волови, амбарите се празни; а од силата на воловите има изобилно жито.
{14:5} Верен сведок не лаже, а лажливиот сведок шири многу лаги.
{14:6} Развратникот бара мудрост, и не ја наоѓа; а разумниот до знаењето лесно доаѓа.
{14:7} Бегај од безумен човек, кај него нема да најдеш разумна уста.
{14:8} Мудар човек внимава на своето однесување, неразумноста на глупавите ги води во заблуда.
{14:9} За глупавите гревот е шега, а со праведните е милоста Божја.
{14:10} Секој сам ги доживува своите таги и своите радости и никој друг не може со него да ги сподели.
{14:11} Куќата на беззакониците ќе се сотре, а живеалиштето на праведните ќе преуспее.
{14:12} Има патишта, кои на човек му изгледаат прави, но крајот нивни води во смрт.
{14:13} И при смеа понекогаш срцето боли, а по радоста настапува тага.
{14:14} Човек со развратно срце ќе ги добие плодовите на своето однесување, а добриот - ќе живее во задоволство.
{14:15} Неразумниот верува на секој збор, а благоразумниот е внимателен на своите чекори.
{14:16} Мудриот има страв и бега од злото, а неразумниот не се чува, бидејќи се чувствува безбеден.
{14:17} Избувливиот човек прави глупости, а пакосниот е омразен.
{14:18} Безумните глупост добиваат за награда, а благоразумните се украсуваат со знаење.
{14:19} Лошите ќе се поклонат пред добрите, а безбожните - пред вратите на праведникот.
{14:20} Сиромавиот го мразат дури и неговите блиски, а богатиот има многу пријатели.
{14:21} Греши оној што го презира својот ближен, а блажен е оној што е милосрден кон сиромасите.
{14:22} Нели се заблудуваат оние, што кројат зло? Но милост и верност има кај оние што мислат добро.
{14:23} Од секој труд има добивка, а празните зборови водат кон скудност.
{14:24} Венец на мудрите е богатството нивно, а животот на безумните е глупост.
{14:25} Верен сведок души спасува, а лажливиот лаги измислува.
{14:26} Во стравот пред Господ има голема надеж, и на чедата Свои Тој им е прибежиште.
{14:27} Стравот Господов е извор на животот, извор што оддалечува од мрежите на смртта.
{14:28} Во многуброен народ е величието на царот, а кога нема народ - пропаст е за господарот.
{14:29} Кај трпеливиот човек разум има многу, а лутиот полн е со глупости.
{14:30} Кроткото срце е живот за телото, а зависта е гнилеж за коските.
{14:31} Кој притеснува сиромав, го навредува неговиот Создател, а кој Го почитува Создателот, му прави добро на оној што е во нужда.
{14:32} За своето зло безбожниот ќе пропадне, а праведниот и при смртта ќе има надеж.
{14:33} Мудроста почива во срцето на разумниот, а во срцето на безумниот ја нема.
{14:34} Правдата народ подига, а беззаконието срамоти народи.
{14:35} На царот мил му е разумниот слуга, а се разгневува против оној, кој го посрамува.
{15:1} Кроткиот одговор гневот го ублажува, а навредлив збор јарост предизвикува.
{15:2} На мудрите јазикот добри знаења искажува, а на безумните устата глупости блуе.
{15:3} Очите Господови се на секое место: тие ги гледаат и лошите и добрите.
{15:4} Кроток јазик е дрво на животот, а злиот - рана на душата.
{15:5} Безумниот се подбива со татковата поука; а кој слуша прекор, разумен е.
{15:6} Во куќата на праведникот - големо богатство, а печалбата на нечестивиот -пропаѓа.
{15:7} Устите на мудрите знаење сеат, но срцето на безумните не постапува така.
{15:8} Жртвата на безбожните е одвратност пред Господ, а молитвата на праведните Му е пријатна.
{15:9} Патот на нечестивиот е одвратност пред Господ, а кој ја бара правдата, Тој го сака него.
{15:10} Остра казна го чека оној што го остава правиот пат, а кој го мрази изобличувањето - ќе загине.
{15:11} Пеколот и пропаста се откриени пред Господ, а како ли нема да бидат -срцата на синовите човечки?
{15:12} Развратникот не ги сака оние, што го прекоруваат, тој не разговара со мудрите.
{15:13} Весело срце го прави лицето весело, а при тажно срце - и лицето е натажено.
{15:14} На разумен срцето бара знаење, а устите на безумните со глупост се хранат.
{15:15} На несреќниот сите дни му се тажни; а животот на среќниот е постојано празнување.
{15:16} Подобро малку, но со страв Господов, отколку големо богатство, и со него немир.
{15:17} Подобро јадење од зеленчук, и со него љубов, отколку угоени телиња, и со нив омраза.
{15:18} Избувлив човек расправии крева, а трпеливиот караници смирува.
{15:19} Патот на мрзливиот е послан со трње, а патот на праведниот е чист.
{15:20} Мудриот син го радува татко си, а безумниот нема почит кон мајка си.
{15:21} На неразумниот безумни му се патеките, а разумен човек оди по правиот пат.
{15:22} Без советување намерите се осуетуваат, а при многу советници тие успеваат.
{15:23} Пријатно е да се знае добро да се одговори. Колку добар е зборот изговорен во вистинскиот момент!
{15:24} Мудриот размислува за патот на животот, за да се отстрани од патот што води во пеколот и да се спаси.
{15:25} Господ ќе го сотре домот на горделивите, а меѓата на вдовицата ќе ја зајакне.
{15:26} Помислите на лошите се одвратни пред Господ, а зборовите на непорочните Му се угодни.
{15:27} Лакомиот ќе го растури својот дом, а оној, кој мрази поткуп, ќе живее.
{15:28} Срцето на праведниот мисли што зборува, а устата на нечесните исфрла зло.
{15:29} Господ е далеку од безбожните, но ја слуша молитвата на праведните.
{15:30} Светол поглед срце радува, добра вест коски храни.
{15:31} Кој го слуша учењето на животот, меѓу мудри ќе живее.
{15:32} Кој ја отфрла поуката, ја мрази душата своја; а кој слуша изобличување, тој придобива разум.
{15:33} Стравот Господов учи на мудрост, а пред славата оди смиреноста.
{16:1} Човекот размислува во срцето, свое, но одговорот на јазикот е од Господ.
{16:2} Сите дела на човекот му изгледаат дека се исправни, но Господ ги испитува душите.
{16:3} Предај ги делата свои на Господ, и твоите намери ќе се исполнат.
{16:4} Господ направил сè со определена цел, а и безбожниците - за судниот ден.
{16:5} Секој горделив по срце е одвратност пред Господ: биди сигурен дека тој нема да остане неказнет.
{16:6} Со милосрдност и правда грев се исчистува, и со страв Господов зло се отстранува.
{16:7} Кога на Бога Му се пријатни патиштата на човекот, Тој и со непријателите негови го смирува.
{16:8} Подобро мала печалба со правда, отколку голема добивка со неправда.
{16:9} Човекот сам го обмислува патот свој, но Господ управува со него.
{16:10} Во устата на царот има вдахновено слово; неговата уста не смее да греши на суд.
{16:11} Точните мерила и тасовите се од Господ; од него се и сите точни мери.
{16:12} Незаконското дело е одвратно за царевите, зашто со правда престолот се зајакнува.
{16:13} Справедлива уста на царот му е пријатна, и тој го сака оној, што ја кажува вистината.
{16:14} Царевиот гнев е гласник на смртта; но мудар човек ќе го смилостиви царот.
{16:15} Во светлиот поглед на царот има живот, и неговото благоволение е облак со задоцнет дожд.
{16:16} Да се здобиеш со мудрост е многу подобро, отколку со злато, и да се здобиеш со разум е повеќе за претпочитување отколку одбрано сребро.
{16:17} Патот на праведните е отстранување од злото: кој ги пази своите патишта - душата своја ќе ја запази.
{16:18} Пред погибел гордоста врви, и пред паѓање - надменоста.
{16:19} Подобро е да се смируваш во духот со кротки, отколку да делиш грабеж со горделиви.
{16:20} Кој ја води разумно работата своја, добро ќе најде, и кој се надева на Господ, блажен е.
{16:21} Мудрите по срце, разумни ќе ги наречат, и слаткиот збор го зголемува знаењето.
{16:22} Разумот за оние, што го имаат, е извор на животот, а ученоста на безумниот е глупост.
{16:23} Срцето на мудриот го прави јазикот негов мудар, и го умножува знаењето во устата негова.
{16:24} Пријатни зборови се восочен мед: за душата слатки, а за коските лековити.
{16:25} Има патишта, кои на човекот му изгледаат прави, но крајот им е пат кон смртта.
{16:26} Кој се труди, се труди за себе, зашто кон тоа устата го упатува.
{16:27} Лукав човек зло замислува, во устата своја - оган разгорува.
{16:28} Подмолен човек сее раздор, и клеветник пријатели разделува.
{16:29} Злонамерен човек го мами својот ближен и го води кон лош пат;
{16:30} замижува со очите, за да измисли подмолност: прекасувајќи си ги усните, извршува зло.
{16:31} Староста е венец на славата, таа води по патот на правдата.
{16:32} Долготрпеливиот е подобар од храбриот, и кој владее со себе, подобар е и од освојувач на градови.
{16:33} Ждрепка се фрла во скут, но сè што решава таа, од Господ е.
{17:1} Подобро сув залак и со него мир, отколку куќа полна со заклан добиток, но во раздор.
{17:2} Разумен слуга господари над развратен и со браќата ќе го подели наследството.
{17:3} Среброто и златото со оган се испитуваат, а срцата Господ самиот ги испитува.
{17:4} Лош човек се вслушува во беззакона уста; а лажливец - во злонамерен јазик.
{17:5} Кој се подбива со сиромав, Создателот негов го навредува; кој се радува на зло, нема да остане неказнет.
{17:6} Синовите на синовите се венец на старите, а слава за децата се родителите нивни. Целото богатство на светот е во верниот, а во неверникот ниту паричка нема.
{17:7} На безумниот умен збор не му прилега, уште повеќе на големец - лажлива уста.
{17:8} Дарот е скапоцен камен во очите на оној што го дава: каде и да се сврти, ќе успее.
{17:9} Кој ги покрива престапите, бара љубов, а кој одново напомнува за нив, оддалечува дури и пријател.
{17:10} Врз разумниот посилно дејствува прекор, отколку врз глупавиот сто удари со стап.
{17:11} Лошиот човек бара само зло, затоа жесток ангел ќе биде испратен против него.
{17:12} Подобро човек да сретне мечка, чии мечиња се грабнати, отколку безумен во неговото безумство.
{17:13} Кој враќа зло за добро, злото нема да ја напушти куќата негова.
{17:14} Почеток на караницата е како кога водна брана се отвора: отстапи од караницата пред да се разгори.
{17:15} Кој оправдува грешен и кој обвинува праведен - и обајцата се одвратност пред Господ.
{17:16} Што ќе му се пари во рацете на безумен за да купи мудрост, кога во него нема разум?!
{17:17} Пријателот сака во секое време и како брат ќе се јави во време на неволја.
{17:18} Неразумен човек подава рака и станува гарант за ближниот свој.
{17:19} Кој сака караници, го сака гревот, и кој високо ја издига вратата своја, бара да падне.
{17:20} Подмолно срце нема да најде добро, и лукав јазик ќе западне во беда.
{17:21} Кому се родил глупак, тешко нему. За таткото на безумен нема радост.
{17:22} Веселото срце е благотворно како лек, а паднатиот дух коски суши.
{17:23} Не се прави патиштата на нечесните што земаат поткуп; тие го искривуваат патот на правосудието.
{17:24} Мудроста е пред лицето на разумниот, а очите на безумниот се на крајот од земјата.
{17:25} Глупав син е мака за таткото и огорчување за мајката.
{17:26} Не е добро да казнуваш праведен, ниту да тепаш началник.
{17:27} Разумниот е воздржан во зборовите свои, а одмерениот е трпелив и спокоен.
{17:28} И безумниот кога молчи, за мудар го сметаат, и кој ја затвора устата своја - за разумен го сметаат.
{18:1} Тврдоглавиот се управува според своите желби и станува против сè што е умно.
{18:2} Безумниот не сака знаење, туку само да ги изложи своите мисли.
{18:3} Со доаѓањето на нечесниот, доаѓа и презирот, а со недостојниот - доаѓа и срамот.
{18:4} Зборовите на човечката уста се длабоки води; извор на мудроста - брзотечен поток.
{18:5} Не е добро да бидеш лицемерен кон безбожниот, за да го собориш праведниот во судот.
{18:6} Устата на безумниот води кон кавга, а зборовите негови предизвикуваат тепачка.
{18:7} Јазикот на безумниот е погибел за него, а усните негови се стапица за душата негова.
{18:8} Зборовите на клеветникот се како слатки, и тие влегуваат внатре во утробата.
{18:9} Немарниот во работата своја е брат на расипникот.
{18:10} Името на Господ е цврста кула: ако во неа побегне праведник, безбеден е.
{18:11} Имотот на богат човек е како тврдина и во мислите му е како висока ограда.
{18:12} Пред паѓање срцето на човекот се возгордејува, а смиреноста оди пред славата.
{18:13} Кој дава одговор пред да ислуша, безумен е; тоа е срам за него.
{18:14} Духот на човекот го поткрепува во немоќ, а скршен дух - кој може да поткрепи?
{18:15} Срцето на разумниот се здобива со знаење, и увото на мудрите бара поука.
{18:16} Подарокот што го дава човекот, му отвора пат и до големците го доведува.
{18:17} Првиот по тужбата си е прав, но доаѓа противникот негов и го порекнува.
{18:18} Ждрепката прекинува расправии и решава спор меѓу силните.
{18:19} Навреден брат е понепристапен од утврден град, а караниците понепопустливи од затварало на кула.
{18:20} Од плодот на устата на човекот се полни стомакот негов; од плодовите на устата своја тој се наситува.
{18:21} Смртта и животот му се потчинети на јазикот, и оние што го владеат, ќе вкусат од плодовите негови.
{18:22} Кој нашол жена, нашол среќа и добил благодат од Господ. Кој отфрла добра жена, тој го отфрла и доброто, а кој поддржува прељубница, безумен е и нечесен.
{18:23} Сиромавиот говори со молба, а богатиот одговара остро.
{18:24} Кој сака да има пријатели, и сам треба да биде дружељубив; зашто има пријатели поприврзани од брат.
{19:1} Подобро сиромав, кој оди во својата непорочност, отколку богат со лажлива уста, притоа и глупав.
{19:2} е и е добро на душата без знаење; а кој брза со нозете, се сопнува.
{19:3} Глупавоста на човекот му го искривува патот негов, а срцето негово негодува против Господ.
{19:4} Богатството собира многу пријатели, а сиромавиот го напушта и пријателот негов.
{19:5} Лажниот сведок нема да остане неказнет, и кој говори лага, нема да се спаси.
{19:6} Мнозина им се умилкуваат на големците, и секој му е пријател на човекот, кој дава подароци.
{19:7} Сиромавиот го мразат сите негови браќа, а уште повеќе се оддалечуваат од него пријателите: трчка по нив, за да проговори - но нив ги нема.
{19:8} Кој се здобива со разум, ја сака душата своја; кој ја пази мудроста, наоѓа среќа.
{19:9} Лажниот сведок нема да остане неказнет, а кој говори лага, ќе загине.
{19:10} На глупавиот не му прилега раскош, уште помалку на слуга - да господари над кнезови.
{19:11} Благоразумноста го прави човекот бавен на гнев, и за него е чест да биде попустлив кон грешките.
{19:12} Гневот на царот е како лавовско рикање, а милоста негова - како роса по трева.
{19:13} Глупав син е пропаст за татко си, и жена кавгаџика е како незапирлива капка од стреа.
{19:14} Куќата и имотот се наследуваат од родителите, а разумна жена е дар од Господ.
{19:15} Мрзливоста тера во сон, а немарна душа трпи глад.
{19:16} Кој пази заповед, ја запазува душата своја, а кој не се грижи за своите патишта, ќе загине.
{19:17} Кој прави добро на сиромав, заем Му дава на Господ, и Тој ќе му плати за неговата добрина.
{19:18} Казни го синот свој, додека има надеж, и не се возбудувај од викањето негово.
{19:19} Гневниот нека трпи казна, зашто ако го пожалиш, ќе треба да го казниш уште повеќе.
{19:20} Слушај совет и примај поука, за да станеш потоа мудар.
{19:21} Во срцето на човекот има многу мисли, но се извршува само определената од Господ.
{19:22} Радост за човекот е неговата милостина; подобро да бидеш сиромав отколку лажливец.
{19:23} Стравот Господов води кон живот, и кој го има, секогаш ќе биде задоволен, и зло нема да го снајде.
{19:24} Мрзливиот ја пружа раката кон храната, но не сака да ја подигне до устата своја.
{19:25} Ако го казниш оној што се потсмева, и простиот ќе стане разумен; и ако му укажеш на разумниот, тој ќе ја разбере поуката.
{19:26} Кој го упропастува татко си и ја набркува мајка си, тој е бесрамен и нечесен син.
{19:27} Немој, синко, да слушаш совети што те отстрануваат од зборовите на разумни.
{19:28} Лукавиот сведок се потсмева со судот, и устата на беззакониците голта неправда.
{19:29} Готови се судовите за горделивите, и ударите за телото на безумните.
{20:1} Виното е потсмевка, ракијата – бунтовник; и секој, кој им е потчинет, не е разумен.
{20:2} Заплашувањето од царот е како лавовско рикање: кој го дразни, греши против себеси.
{20:3} Чест е за човекот да се воздржи од кавга; а секој неразумен се вплеткува во неа.
{20:4} Мрзливиот наесен не ора, а кога доаѓа жетва, тој бара и ништо нема.
{20:5} Помислите во срцето на човекот се длабоки води, но разумен човек ги исцрпува.
{20:6} Мнозина го фалат човекот за милосрдноста негова, но кој наоѓа вистински човек?
{20:7} Праведникот оди по својата непорочност: блажени се децата негови по него.
{20:8} Кога цар праведен седи на престол, нему не му се противи никакво зло.
{20:9} Кој може да каже: „Го очистив срцето свое, чист сум од гревот свој?”
{20:10} Нееднакви терезии, нееднаква мерка, - и едното и другото се одвратност пред Господ.
{20:11} Дури и дете може да се познае по работите негови: чисто ли ќе биде и правилно ли ќе биде поведението негово?
{20:12} Уво што слуша, и око што гледа, -и едното и другото Господ го создал.
{20:13} Не љуби да спиеш, за да не осиромашиш; држи ги отворени очите свои, и ќе јадеш леб до наситување.
{20:14} „Лошо е, лошо е,” вели купувачот, а кога ќе одмине, тогаш се фали.
{20:15} Има злато и многу скапоцени камења, но разумната уста е поскапоцена од сè.
{20:16} Земи ја облеката негова, бидејќи се заложил за туѓ човек; и за туѓинка земи залог од него.
{20:17} Леб, спечален со неправда, му се засладува на човек; но подоцна - устата негова со песок се наполнува.
{20:18} Намерите добиваат цврстина преку советување: дури по советувањето води војна.
{20:19} Кој оди да оговара, открива тајна, и кој широко ја отвора устата своја, со него не се здружувај.
{20:20} Кој зборува лошо за татко си и за мајка си, зениците на очите негови ќе згаснат среде длабока темнина.
{20:21} Наследство, што се добива уште во почетокот, набрзина, нема да биде благословено отпосле.
{20:22} Не вели: „Ќе му се одмаздам на непријателот”, туку остави на Господ, Тој ќе ти помогне.
{20:23} Двојни мерки се одвратност пред Господ; и неточни мерки не се добри пред Господ.
{20:24} Стапките на човекот се насочуваат од Господ; тогаш, како човекот може да го дознае патот свој?
{20:25} Стапица е за човекот набрзина да вети жртва, а по жртвата да се кае.
{20:26} Мудар цар ги распознава нечесните и го свртува врз нив тркалото.
{20:27} Господов светилник е човечкиот дух, кој ги испитува сите длабочини на срцето.
{20:28} Милоста и вистината го запазуваат царот, и со милост тој го одржува престолот свој.
{20:29} Слава за младите е нивната сила, а украс за старците - е нивната бела коса.
{20:30} Раните од борбата се лек против злото, како и ударите, што стигнуваат до внатрешноста на утробата.
{21:1} Срцето на царот е во раката Господова, како водните потоци: Тој го насочува, каде што ќе посака.
{21:2} Сите патишта на човекот се прави пред очите негови; но Господ ги мери срцата.
{21:3} Да ја пазиш правдата и правосудието, Му е поугодно на Господ, отколку жртвите.
{21:4} Горделивите очи, надуеното срце, сјајот на грешник - сето тоа е грев.
{21:5} Мислите на трудољубивите се стремат кон изобилие, а секој што пребрзува, трпи немаштија.
{21:6} Богатство добиено со лажлив јазик е суета, која брзо одминува кај оние што ја бараат смртта.
{21:7} Насилството на безбожниците ќе се струполи врз нив, зашто се откажале да го прават она што е добро.
{21:8} Крив е патот на развратниот човек; а на чесниот постапките му се прави.
{21:9} Подобро е да живееш во агол под покривот, отколку во голема куќа со жена кавгаџика.
{21:10} Душата на безбожниот сака зло: во неговите очи нема да најде милост ни пријателот негов.
{21:11} Кога го казнуваат арогантниот, простиот станува мудар; и кога мудриот го вразумуваат, тој се здобива со знаење.
{21:12} Сеправедниот го набљудува домот на нечесните: тој ја забрзува нивната несреќа.
{21:13} Кој ги покрива ушите свои пред пискотот на сиромавиот, тој и самиот ќе пишти, - и нема да го чујат.
{21:14} Таен подарок го стивнува гневот, а дар под рака - и жестоката јарост.
{21:15} Да го пази правосудието е радост за праведникот и страв за оние, што вршат зло.
{21:16} Човек кој скршнал од патот на разумот, ќе се насели во собранието на мртвите.
{21:17} Кој сака веселби, ќе осиромаши, а кој сака вино и мрс, нема да се збогати.
{21:18} Грешниот ќе биде откуп за праведниот, и лукавиот - за простодушниот.
{21:19} Подобро да живееш во пуста земја, отколку со жена лута и кавгаџика.
{21:20} Скапоцени добра и масло има во куќата на мудриот, а безумниот човек ги растура.
{21:21} Кој ја пази правдата и милоста, ќе најде живот, правда и слава.
{21:22} Мудриот влегува во градот на силните и ја соборува силата, на која тие се надевале.
{21:23} Кој ја чува устата своја и јазикот свој, ја чува душата своја од зло.
{21:24} На дрскиот силник - името му е потсмевач - дејствува со прекумерна дрскост.
{21:25} Гладот мрзливиот го убива, зашто рацете негови откажуваат да работат;
{21:26} тој секој ден гладува, а праведниот дава и не му е жал.
{21:27} Жртвата на безбожниците е одвратност пред Господ, зашто ја принесуваат со лукавство.
{21:28} Лажниот сведок ќе загине, а човек, кој говори она што знае, ќе говори секогаш.
{21:29} Безбожниот човек има дрско лице, а праведниот право оди по патот свој.
{21:30} Нема мудрост, нема разум, нема совет - против Господ.
{21:31} Коњот го подготвуваат за денот на битката, но победата е од Господ.
{22:1} Подобро е добро име, отколку големо богатство, и подобро е благонаклоност, отколку сребро и злато.
{22:2} Богатиот и сиромавиот се среќаваат еден со друг; и едниот и другиот ги создал Господ.
{22:3} Умниот го гледа злото и го избегнува; а безумните одат невнимателно и тоа скапо го плаќаат.
{22:4} Плодови на смиреноста се: стравот Господов, богатството, славата и животот.
{22:5} По патот на подмолниот - трње и стапици: кој ја пази душата своја, ќе бега од нив.
{22:6} Поучи го момчето во почетокот на патот негов: тој нема да скршне од него и кога ќе остари.
{22:7} Богатиот господари над сиромавиот, и должникот станува роб на заемодавецот.
{22:8} Кој сее неправда, ќе пожнее зло, и прачката на гневот негов ќе исчезне.
{22:9} Милосрдниот ќе биде благословен, зашто им дава на бедните од лебот свој.
{22:10} Истерај го исмејувачот, и раздорот ќе исчезне, ќе престанат кавгата и навредите.
{22:11} Оној што љуби чисто срце, и чии зборови се пријатни, и на царот станува пријател.
{22:12} Очите на Господ го чуваат знаењето, а зборовите на престапникот Тој ги разобличува.
{22:13} Мрзливиот вели: „Лав има надвор! Насред улица ќе загинам!”
{22:14} Устите на блудниците се длабока бездна: на кого Господ ќе се разгневи, тој ќе падне во неа.
{22:15} Безумието на детето му е приврзано за срцето, но прачката ќе го отстрани далеку од него.
{22:16} Кој ограбува сиромав, за да го умножи богатството свое, и кој му дава на богатиот, - ќе осиромаши.
{22:17} Наклони го увото и слушај ги зборовите на мудрите, и сврти го срцето кон моите зборови,
{22:18} зашто ќе се радуваш, ако ги пазиш во срцето свое, и ако ти бидат исто така во устата твоја.
{22:19} За да биде твојата надеж во Господ, јас ти го покажувам патот.
{22:20} Јас ти напишав триесетина совети и поуки,
{22:21} за да те поучам на зборовите вистински и добри, та да ги предаваш на оние што те испраќаат.
{22:22} Не ограбувај сиромав, зашто тој е сиромав, и не притеснувај страдалник кај портите, -
{22:23} зашто Господ ќе се застапи за нив, и ќе ја истргне душата на грабачите нивни.
{22:24} Не се дружи со гневлив и не оди со човек жесток,
{22:25} за да не се навикнеш на нивните патишта и да не навлечеш стапица на душата своја.
{22:26} Не биди од оние, што даваат рака и се заложуваат за туѓи долгови:
{22:27} ако нема со што да платиш, зошто да ти ја земат постелата под тебе?
{22:28} Не преместувај стари меѓи, кои твоите татковци ги поставиле.
{22:29} Си видел ли вешт и искусен човек во својата работа? Тој ќе служи на цареви, нема да остане меѓу простите.
{23:1} Кога ќе седнеш да јадеш со властодржец, гледај добро што има пред тебе,
{23:2} и постави ограда на грлото свое, ако си лаком.
{23:3} Не се мами од вкусните гозби негови: тие се примамлива храна.
{23:4} Ако си сиромав, не настојувај да трупаш богатство; бегај од таквите мисли.
{23:5} Ќе ги устремиш очите кон него, и еве веќе го нема: тоа ќе си направи крилја и како орел ќе летне кон небото.
{23:6} Не јади леб кај завидлив човек и не се занесувај од вкусните негови гозби;
{23:7} зашто какви му се мислите во душата негова, таков е и тој: „Јади и пиј” ти вели, но срцето негово не е со тебе.
{23:8} Залакот, што си го изел, ќе го изблуеш, и убавите зборови свои напразно ќе ги потрошиш.
{23:9} Во ушите на безумниот не зборувај, зашто тој ќе ги презре разумните твои зборови.
{23:10} Не преместувај стара меѓа и во нива на сираци не влегувај;
{23:11} зашто нивниот Заштитник е силен; Тој ќе се замеша во делото нивно против тебе.
{23:12} Насочи го срцето свое кон учење и ушите свои - кон умни зборови.
{23:13} Не оставај го детето без казна: ако го казниш со прачка, тоа нема да умре;
{23:14} ќе го казниш со прачка, и ќе ја спасиш душата негова од пеколот.
{23:15} Синко, ако твоето срце биде мудро, и моето срце ќе се радува;
{23:16} ќе се радува целото мое битие, кога твојата уста говори право.
{23:17} Срцето твое нека не им завидува на грешниците, туку биди во сите дни свои во стравот Господов;
{23:18} зашто има иднина, а твојата надеж не е загубена.
{23:19} Слушај, синко, и биди мудар и насочувај го срцето свое по прав пат.
{23:20} Не биди меѓу оние, што се опиваат со вино, меѓу оние, што се презаситуваат со месо, -
{23:21} зашто пијаницата, и оној што се прејадува, ќе осиромашат, а сонливоста ќе ги облече во партали.
{23:22} Слушај го својот татко: тој те родил; не ја занемарувај мајка си, кога таа ќе остарее.
{23:23} Купувај вистина и не продавај мудрост, учење и разум.
{23:24} Таткото на праведниот се весели, и оној што родил мудар, се радува поради него.
{23:25} Нека ти се радуваат татко ти и мајка ти, нека се радува онаа која те родила.
{23:26} Синко, дај ми го мене срцето твое и очите твои да ги гледаат патиштата мои, -
{23:27} зашто блудницата е длабока пропаст, а туѓа жена - тесен бунар;
{23:28} таа како разбојник ги пречекува и ги умножува беззакониците меѓу луѓето.
{23:29} На некого - ах, на некого - ох, на некого - кавга, на некого жал, на некого рани без причина, на некого зацрвенети очи?
{23:30} На оние, што заседнуваат околу вино, кои одат да бараат вино со ароми.
{23:31} Не гледај го виното како се црвенее, како тоа искри во чашата, како убаво се лее;
{23:32} отпосле тоа ќе касне како змија и ќе жилне како отровница;
{23:33} очите твои ќе гледаат привиденија, и срцето твое ќе почне да говори неразумно;
{23:34} и ти ќе бидеш како заспан среде море и како задреман на врвот од јарбол,
{23:35} па ќе речеш: „Ме тепаа и не ме болеше; ме туркаа и не чувствував. Кога ќе се разбудам, пак ќе го барам истото.”
{24:1} Не завидувај им на лошите луѓе, и не посакувај да бидеш со нив,
{24:2} зашто срцето нивно насилство намислува, и устите нивни за лошо зборуваат.
{24:3} Со мудрост куќа се изградува и со разум се зацврстува,
{24:4} а со умешност нејзините простории се исполнуваат со секакви скапоцености и добра.
{24:5} Мудриот човек е силен, а разумниот - ја зацврстува силата своја.
{24:6} Затоа со обмислување се води војна, а успех ќе има со многу советувања.
{24:7} Мудроста е недостижна за глупавиот, затоа тој не отвора уста на собирите.
{24:8} Кој мисли да направи зло, ќе го наречат зломисленик.
{24:9} Безумието има само една мисла: гревот, а исмејувачот е одвратен за луѓето.
{24:10} Ако во злочест ден си се покажал слаб, скудна ти е силата.
{24:11} Спасувај ги оние што ги водат на смрт, и поштеди ги оние, кои уплашени одат кон губилиштето.
{24:12} Ако кажеш: „Ете, ние не го знаевме тоа”, а Оној, Кој ги испитува срцата, зар не знае? Оној, Кој бдее над душата твоја, го знае тоа и ќе му даде на човекот според делата негови.
{24:13} Јади, синко, мед, затоа што е пријатен, и јади восочен мед, кој е сладок за грлото твое:
{24:14} такво е за душата твоја и познавањето на мудроста. Ако си ја нашол, имаш иднина, а твојата надеж нема да те остави.
{24:15} Не помислувај зло, безбожниче, против живеалиштето на праведниот, не опустошувај го местото на спокојството негово,
{24:16} зашто седумпати ќе падне праведникот - и пак ќе стане; а падне ли нечесен, тој изнемогнува во злото.
{24:17} Немој да се радуваш, кога непријателот твој ќе падне, и срцето твое да не се весели, кога тој ќе се сопне.
{24:18} Инаку, Господ ќе види, и тоа пред очите Негови нема да биде угодно, и Тој ќе го оттргне од него гневот Свој.
{24:19} Не лути им се на зломислениците и не завидувај им на безбожниците,
{24:20} зашто лошиот нема иднина; и светилото на безбожните ќе згасне.
{24:21} Имај страв, синко, од Господ и од царот; не востанувај ни против едниот ни против другиот,
{24:22} зашто неочекувано ќе дојде казната од нив, - а кој е тој што ќе ја предосети пропаста од нив двајцата?
{24:23} Кажано е од мудрите: не е добро во судот да има пристрастност.
{24:24} Кој му вели на виновниот: „Прав си”, него народите ќе го проколнуваат, него племињата ќе го мразат;
{24:25} а кои разобличуваат, ќе бидат сакани, и врз нив ќе дојде благословот.
{24:26} Во устата бакнува оној, кој изговара зборови чесни.
{24:27} Уреди ги работите надвор од куќата, сврши ги на нивата своја, а потоа гради го домот свој.
{24:28} Не сведочи лажно против ближниот свој: зошто да лажеш со устата своја?
{24:29} Не вели: „Како ми направи тој мене, така и јас ќе му направам нему: ќе му се одмаздам за навредата што ми ја нанесе.”
{24:30} Минував покрај нивата на мрзлив човек и покрај лозје на неразумен човек:
{24:31} и ете, сè беше обраснато со трње, нивата беше покриена со коприва, а камената ограда негова беше урната.
{24:32} И погледнав, го устремив срцето свое, погледнав и поука извлеков:
{24:33} „Малку ќе поспиеш, малку ќе задремеш, малку со скрстени раце ќе полежиш” -
{24:34} и сиромаштијата ќе ти дојде како брзоодец, и немаштијата твоја - како вооружен човек.
{25:1} Ова се мудри изреки Соломонови, што ги собраа луѓето на јудејскиот цар Езекија.
{25:2} Слава за Бога е да ја обвива секоја работа со тајна, а слава за царевите е да ги истражуваат работите.
{25:3} Како небото во висините и земјата во длабочините, така и срцето на царевите е неиспитливо.
{25:4} Оддели ја смесата од среброто, и истата ќе биде работа на златарот;
{25:5} оддалечи го неправедниот од царот, и престолот негов ќе се зацврсти со правда.
{25:6} Не се кревај на големо пред лицето на царот и не седнувај на местото на големците;
{25:7} зашто подобро е кога ќе ти кажат: „Дојди тука погоре”, отколку кога ќе те понизат пред очите на кнезот.
{25:8} Не брзај да покренуваш тужба, зашто, што ќе правиш на крајот, кога твојот противник ќе те посрами?
{25:9} Суди се со противникот, но туѓи тајни не откривај,
{25:10} за да не те прекори оној, што ќе го чуе тоа, и тогаш нечесноста твоја нема да избега од тебе.
{25:11} Умесно кажаниот збор е како златно јаболко во сребрена кошничка.
{25:12} Мудриот разобличувач за внимателно уво е како златна обетка и украс од чисто злато.
{25:13} Како ладен снег во време на жетва, така е верен оној пратеник, што се испраќа: тој му донесува утеха за душата на својот господар.
{25:14} Како облаците и ветровите без дожд, таков е човекот, кој се фали со лажливи подароци.
{25:15} Со долготрпеливост се придобива и судија, а мек јазик коски крши.
{25:16} Ако најдеш мед, јади колку што ти треба за да не се прејадеш и да не го повратиш.
{25:17} Не оди често во куќата на пријателот свој, за да не му додеваш и да не те намрази.
{25:18} Она што е чеканот, мечот и острата стрела, таков е човекот, кој сведочи лажно против ближниот свој.
{25:19} Она што е скршен заб и крива нога, таква е надежта на безнадежниот во злочест ден.
{25:20} Тоа што е оној, кој соблекува облека во студен ден, она што е оцет на рана, таков е оној, кој песни пее на натажено срце. .
{25:21} Ако непријателот твој е гладен, нахрани го со леб; и ако е жеден, напој го со вода;
{25:22} зашто, правејќи го тоа, ти натрупуваш жар врз главата негова, и Господ ќе ти воздаде.
{25:23} Северниот ветер дожд донесува, а таен јазик - незадоволни лица.
{25:24} Подобро да живееш во агол на покривот, отколку со жена кавгаџика во широка куќа.
{25:25} Она што е студената вода за измачената од жед душа, тоа е добрата вест од далечна земја.
{25:26} Она што е нечист извор и матен кладенец, тоа е праведниот кој попушта пред безбожниот.
{25:27} Како што не е добро да се јаде многу мед, така и да се лакомиш за слава.
{25:28} Она што е разрушен град, без ѕидови, таков е човекот, кој не владее со духот свој.
{26:1} Како снег во летно време и дожд во време на жетва, така и честа не му прилега на безумниот.
{26:2} Како врапче што ќе фркне, како ластовица што ќе одлета, - така и незаслужена клетва нема да се збидне.
{26:3} Камшик - за коњ, узда - за магаре, а стап - за безумните.
{26:4} Не му одговарај на безумниот според глупоста негова, за да не станеш и ти сличен на него;
{26:5} но одговори му на безумниот против глупоста негова, за да не помисли дека е мудар.
{26:6} Кој усно порачува на безумен, тој ги потсекува нозете свои, трпи непријатност.
{26:7} Како што криват нозете на куциот, така и расказот куца во устата на безумните.
{26:8} Тоа што е оној што клава во праќа скапоцен камен, таков е и оној, кој му прави чест на безумен.
{26:9} Она што е трнлива гранка во раката на пијаница, тоа е и зборот во устата на безумните.
{26:10} Силниот сè врши по своја волја: и глупавиот го дарува, и секој минувач го наградува.
{26:11} Како што кучето се враќа на изблуеното, така и безумниот ја повторува својата глупост.
{26:12} Ако си видел човек, кој се смета за мудар, тогаш повеќе надевај се на безумен, отколку на него.
{26:13} Кога го испраќаат мрзливиот на пат, тој вели: „Ѕвер е на патот, лав има на плоштадот!”
{26:14} Вратата се врти на куките свои, а мрзливиот - на леглото свое.
{26:15} Мрзливиот ја пружа раката своја кон храната, но тешко му е да ја принесе до устата своја.
{26:16} Мрзливиот самиот се смета за помудар од седуммина, кои смислено одговараат.
{26:17} Кој, минувајќи, се замешува во туѓа караница, фаќа куче за уши.
{26:18} Како што разгневениот фрла оган, стрели и смрт,
{26:19} таков е и човекот, кој подмолно го оштетува пријателот свој и потоа вели: „Јас само се пошегував.”
{26:20} Кога нема веќе дрва, огнот згаснува, и кога нема клеветник, раздорот стивнува.
{26:21} Јагленот е за жар, а дрвата - за оган, кавгаџијата, пак - кавга да разгорува.
{26:22} Зборовите на оговарачот се како слатки и влегуваат внатре во утробата.
{26:23} Она што е глинен сад, глеѓосан со сребро, такви се пламените усти и злобното срце.
{26:24} Со устата своја непријателот се преправа, а во срцето подмолност крие;
{26:25} кога говори дури и со нежен глас, не верувај му, зашто во срцето негово има седум одвратности.
{26:26} Ако омразата негова се прикрива насамо, злобата негова ќе се открие во собранието народно.
{26:27} Кој копа јама, ќе падне во неа, и кој тркала камен угоре, врз него ќе се врати.
{26:28} Лажливиот јазик ги мрази оние, што ги повредил, и устата ласкава подготвува пропаст.
{27:1} Не фали се со утрешниот ден зашто не знаеш, што ќе роди тој ден.
{27:2} Нека те фали друг, е не устата твоја, - туѓ, а не јазикот твој.
{27:3} Тежок е каменот, тежок е и песоок; но гневот на глупавиот е потежок и од едното - и од другото.
{27:4} Лут е гневот, нескротлива е јароста; но кој ќе издржи против зависта?
{27:5} Подобро отворено разобличување, отколку сокриена љубов.
{27:6} Искрени се прекорите од оној, кој сака, а лажливи се бакнежите од оној, кој мрази.
{27:7} Сита душа го гази и восочниот мед, а на гладна душа и горчливото и е слатко.
{27:8} Она што е птицата, што го напуштила гнездото свое, тоа е човекот, кој го напуштил местото свое.
{27:9} Маслото и темјанот го радуваат срцето; така е сладок пријателот со неговиот срдечен совет.
{27:10} Не напуштај го пријателот свој, ниту пријателот на таткото твој, и не му оди на братот во куќата негова во денот на неволјата твоја; подобро сосед во близина, отколку брат надалеку.
{27:11} Биди мудар, синко, и радувај го срцето мое, - и јас ќе имам што да му кажам на оној, што ме клевети.
{27:12} Умниот го гледа злото и го одбегнува; а неискусните одат невнимателно и биваат казнувани.
{27:13} Земи му ја облеката, зашто се заложил за туѓинец; и за туѓинката земи од него залог.
{27:14} Кој со силен глас го поздравува пријателот свој од рано утро, поздравот негов ќе се прифати како клетва.
{27:15} Непрестајно капење од стреа во дождлив ден и жена кавгаџика се едно исто:
{27:16} кој сака да ја задржи, тој сака да задржи ветар и со својата рака масло да фати.
{27:17} Железо железо остри, и човек на човека гневот го изострува;
{27:18} Кој ја чува смоквата своја, ќе ги јаде плодовите нејзини, и кој го чува господарот свој, ќе биде почитуван.
{27:19} Како што е во водата лице спроти лице, така е и срцето на човека спроти човек.
{27:20} Пеколот и бездната не можат да се наситат: така се ненаситни и очите човечки.
{27:21} Она што е топилницата за среброто и печката за златото, тоа се за човекот устите, што го фалат.
{27:22} Безумниот да го толчиш со железо во дибек заедно со зрната, - безумието нема да се оддели од него.
{27:23} Добро надгледувај го добитокот свој, води грижа за стадата свои;
{27:24} како што богатството не е вечно, така и власта не трае довека.
{27:25} Тревата никнува, и зеленило се јавува, па се собираат билки горски,
{27:26} тогаш овците треба да ти бидат тебе за облека, и козите - за купување ниви;
{27:27} ќе имаш доволно козјо млеко за тебе и за твоите домашни за храна и на твоите слугинки за исхрана.
{28:1} Безбожникот бега, кога никој не го гони; а праведниот е смел како лав.
{28:2} Кога земјата ќе отстапи од законот, тогаш во неа има многу началници; а при разумен и вешт маж управата е долговечна.
{28:3} Човек сиромав кој врши зло над слабите е исто како излеан дожд, кој нанесува штета.
{28:4} Отстапниците од законот ги фалат нечесните, а оние што го почитуваат законот, негодуваат против нив.
{28:5} Лошите луѓе не ја разбираат справедливоста, а оние што Го бараат Господа, разбираат сè.
{28:6} Подобро сиромав, кој оди во својата непорочност, отколку оној што ги искривува своите патишта, макар и да е богат.
{28:7} Кој го пази законот, е разумен син, а кој се дружи со расипници, го срами татко си.
{28:8} Кој го умножува имотот свој преку камата и лихварство, тој го собира за добротворецот на сиромасите.
{28:9} Кој го отстранува увото свое да не го слуша законот, на таквта му е одвратна.
{28:10} Кој ги упатува праведните кон патот на злото, сам ќе падне во јамата своја, а непорочните ќе наследат добро.
{28:11} Богатиот човек самиот се смета за мудрец, но умен сиромав ќе го разобличи.
{28:12} Кога праведници победуваат, голема е славата, но кога безбожниците се издигаат, луѓе гинат.
{28:13} Кој ги крие престапите свои, нема да напредува; а кој се кае и ги остава, ќе биде помилуван.
{28:14} Блажен е оној човек, кој секогаш се бои; а кој го ожесточува срцето свое, ќе падне во неволја.
{28:15} Лав што рика и мечка гладна, тоа е безбожниот властодржец над беден народ.
{28:16} Неразумен управител врши многу угнетувања, а кој го мрази користољубието, ќе има долги дни.
{28:17} Човекот, виновен за пролевање на човечка крв, бега до гроб, за да не го фати некој.
{28:18} Кој оди непорочно, ќе биде неповреден; а кој оди по криви патишта, ќе падне на еден од нив.
{28:19} Кој си ја обработува земјата, ќе се наситува со леб, а кој е мрзлив и не работи, ќе се насити со сиромаштија.
{28:20} Верен човек ќе биде многу благословуван, а кој брза да се збогати, не останува без казна.
{28:21} Не е добро да се биде лицемерен: таков човек и за парче леб ќе изврши неправда.
{28:22} Завидлив човек брза кон богатството и не мисли дека сиромаштијата ќе го стигне.
{28:23} Кој разобличува човек, отпосле ќе најде поголема благонаклоност, отколку оној што му ласка со јазикот.
{28:24} Кој го краде татко си и мајка си и вели: „Тоа не е грев”, тој им е соучесник на грабителите.
{28:25} Горделивиот предизвикува караници, а кој се надева на Господ, ќе преуспее.
{28:26} Кој се надева на себеси, безумен е; а кој постапува мудро, ќе биде спасен.
{28:27} Кој дава на сиромав, нема да осиромаши; а кој ги крие очите од него, ќе биде проколнуван.
{28:28} Кога безбожните се издигаат, луѓето се кријат, а кога паѓаат, праведниците се умножуваат.
{29:1} Човек, кој, иако разобличуван, останува тврдоглав, неочекувано ќе биде скршен, и ќе нема за него лек.
{29:2} Кога праведниците се умножуваат, народот се весели, а кога безбожниот господари, народот офка.
{29:3} Човек, кој ја сака мудроста, го радува татко си; а кој се дружи со блудници, имотот го растура.
{29:4} Царот со правда ја зајакнува земјата своја, а кој љуби подароци, ја расипува.
{29:5} Човек кој му ласка на пријателот, поставува стапица за нозете негови.
{29:6} Гревот на лошиот човек е стапица за него, а праведникот ќе се весели и ќе се радува.
{29:7} Праведниот грижливо вникнува во маката на бедните, а безбожниот не се интересира за тоа.
{29:8} Развратните луѓе го бунтуваат градот, а мудрите го смируваат гневот.
{29:9} Умен човек, кога се суди со безумен човек, се лути ли, или се смее, - нема мир.
{29:10} Крвожедните луѓе го мразат непорочниот, а праведните се грижат за неговиот живот.
{29:11} Глупавиот го излива сиот свој гнев, а мудриот се воздржува.
{29:12} Ако управителот слуша лажни зборови, тогаш и сите негови службеници стануваат нечесни.
{29:13} Сиромавиот и лихварот се среќаваат еден со друг; но Господ им дава и на двајцата светлина во очите.
{29:14} Ако царот им суди на сиромасите по правда, престолот негов ќе се зајакне засекогаш.
{29:15} Стапот и прекорот даваат мудрост; но момче, оставено без грижа, ја посрамува својата мајка.
{29:16} Кога се умножуваат безбожните, се умножува беззаконието; но праведните ќе го видат нивното паѓање.
{29:17} Казнувај го синот свој, и тој ќе ти даде мир и ќе и донесе радост на душата твоја.
{29:18} Без откровение одозгора народот е нескротлив, а кој го пази законот, блажен е.
{29:19} Слугата со зборови нема да се научи, зашто и да ги разбира, не ги слуша.
{29:20} Ако си видел човек брз и недомислен во зборовите свои, повеќе надевај се на безумен, отколку на него.
{29:21} Ако ласкаво држиш слуга од детството, подоцна ќе посака да ти стане син.
{29:22} Гневлив човек подига бунтови, а избувливиот многу греши.
{29:23} Гордоста на човека го понизува, а смирениот по дух ќе се здобие со чест.
{29:24} Кој дели со крадец, ја мрази душата своја; тој слуша клетви, но не ги соопштува.
{29:25} Оние што се плашат и срамуваат од луѓето, ќе се сопнат; нечесноста води кон соблазан, а кој се надева на Господ, ќе биде спасен.
{29:26} Мнозина го бараат благонаклоното лице на управителот, но судбината на човекот е од Господ.
{29:27} Неправеден човек е одвратен за праведниците, а одвратност за безбожниот е оној што оди по прав пат.
{30:1} Зборовите на Агур, син Јакеов; негово пророштво, кажано на Итиел, на Итиел и Укал.
{30:2} Навистина, јас сум понеук од кого и да било меѓу луѓето, и во мене нема разум човечки,
{30:3} и не се научив на мудрост, и не успеав да Го запознаам Сесветиот.
{30:4} Кој се искачил на небото и слегол оттаму? Кој собрал ветар во пазувата своја? Кој врзал вода на наметката своја? Кој ги поставил сите краишта на земјата? Како му е името? И кое е името на синот негов? Знаеш ли?
{30:5} Секој збор од Бога е чист; Тој му е штит на оној, што се надева на Него.
{30:6} Не додавај кон зборовите Негови, за да не те разобличи, и да не излезеш лажливец.
{30:7} За две работи те молам; не ми откажувај пред да умрам:
{30:8} суетата и лагата оддалечи ги од мене, сиромаштија и богатство не ми давај, - храни ме со насушниот леб,
{30:9} та, откако ќе се пренаситам, да не се откажам од Тебе и да кажам: „Кој е Господ” или, откако ќе осиромашам, да не почнам да крадам и да го употребувам името на мојот Бог напразно.
{30:10} Не клевети го слугата пред господарот негов, за да не те проколне, и ти да останеш виновен.
{30:11} Има изроди кои го колнат својот татко и не ја благословуваат својата мајка.
{30:12} Лошото чедо се смета за чисто, а не е измиено од нечистотиите свои.
{30:13} Лошото чедо високо ги држи очите свои, и толку се кренати клепките негови!
{30:14} Има изроди чии заби се како мечеви, а вилиците нивни се како ножеви, за да ги изедуваат сиромасите по земјата и немоќните меѓу луѓето.
{30:15} Ненаситноста има две ќерки: „Дај, дај!” Има три работи ненаситни и четири што не велат: „Доволно е.”
{30:16} Тоа се: пеколот и утробата неплодна, земјата што не се наситува со вода, и огнот, кој не вели: „Доста!”
{30:17} Око, што му се потсмева на татко си и не сака да се покорува на мајка си, ќе биде исколвано од долински гаврани и од орлови пилци изедено!
{30:18} Три работи се недостижни за мене, и четири што не ги разбирам:
{30:19} патиштата на орелот по небото, ползењето на змијата по карпите, патеките на бродот среде море и патот на маж кон девица.
{30:20} Таков е патот и на жена прељубница: се најала и ја избришала устата своја, па вели: ‚ништо лошо не сум направила.'
{30:21} Од три работи се тресе земјата, и четири кои не може да ги поднесе:
{30:22} слуга, кога ќе стане цар; безумен, кога до наситување ќе се најаде со храна,
{30:23} развратна жена, кога ќе се омажи, и слугинка, кога го зазема местото на господарката своја.
{30:24} Има четири мали животни на земјата, но тие се помудри и од мудреците:
{30:25} мравките - во кои нема сила, но лете сепак си ја приготвуваат храната;
{30:26} јазовците - иако слаби животни, но ги прават куќите свои во камен;
{30:27} скакулците, кои немаат цар, но излегуваат во војна сите во редови;
{30:28} пајакот, кој со раце се лови, но се наоѓа и во царските палати.
{30:29} Еве три, кои убаво чекорат, и четири, кои свечено настапуваат:
{30:30} лавот, најсилен меѓу ѕверовите, кој нема да се врати и да се исплаши од никого;
{30:31} грациозна газела или козел, и цар на чело на својата војска.
{30:32} Ако гордоста те тера на безумни дела и си намислил зло, стави ја раката на устата своја.
{30:33} Зашто, како што кога се бие млеко, се добива масло, и кога ќе се удри носот, потечува крв, така и кога се предизвикува гнев, произлегува кавга.
{31:1} Зборовите на царот Лемуел, со кои го поучила неговата мајка.
{31:2} Ах, сине мој! Ах, сине на утробата моја! Ах, сине на заветите мои!
{31:3} Не давај им ја на жени силата своја, ниту судбината своја на оние од нив, кои цареви погубуваат.
{31:4} Не е за царевите, Лемуеле, не е за царевите вино да пијат, ниту за кнезовите - жесток пијалак,
{31:5} за да не го заборават, откако ќе се опијат, законот и да ја искривуваат правдината на угнетените.
{31:6} Дајте му алкохол на оној што оди во погибел; вино нека пијат оние со мака во душата своја;
{31:7} нека пивне тој за да ја заборави сиромаштијата своја и да не ги чувствуваат веќе болките свои.
{31:8} Отворај ја устата своја за обесправениот, и за заштита на сираци.
{31:9} Отворај ја устата своја и праведно суди, и заштитувај ги и сиромавиот и немоќниот.
{31:10} Кој ќе најде жена добродетелна? Таа е поскапа и од најскапоцените камења.
{31:11} Срцето на мажот нејзин е убедено во неа, тој нема да остане без добивка;
{31:12} таа ќе му прави добро на мажот свој, во сите дни од животот негов.
{31:13} Набавува волна и лен, и весело работи со рацете свои.
{31:14} Таа е како трговски кораб, - оддалеку си донесува храна.
{31:15} Таа станува уште преку ноќта и дава храна во куќата своја и им определува работа на слугинките свои.
{31:16} Ќе помисли ли за нива, ја купува; од плодот на рацете свои си насадува лозје.
{31:17} Ја препашува со сила половината своја и ги зајакнува рацете свои.
{31:18} Таа гледа колку и напредува работата, и светилката нејзина не се гасне ноќе.
{31:19} Ги протега рацете кон фурката, и прстите нејзини се фаќаат за вретеното.
{31:20} Дланката своја му ја отвора на сиромав, и раката своја на оној, кој има нужда, му ја подава.
{31:21} Не се плаши од студ за челадта своја, зашто сета челад нејзина е облечена во двојни алишта.
{31:22} Таа си ткае покривачи: од висон и пурпур е нејзината облека.
{31:23} Мажот нејзин е познат кај портите, кога седи со старешините на земјата.
{31:24} Таа работи покривки и ги продава, и со појаси ги снабдува Хананците.
{31:25} Здравје и убавина е нејзината облека, и весело гледа на иднината.
{31:26} Со мудрост ја отвора устата своја, и кротка поука има на јазикот нејзин.
{31:27} Го надгледува домаќинството свое и не јаде леб во леност.
{31:28} Стануваат децата и ја благословуваат, - мажот, и тој ја фали:
{31:29} „Многу жени добродетелни имало, многу од нив стекнале богатство и сила, но ти ги надмина сите.”
{31:30} Миловидноста е примамлива и убавината - суетна; но жена, која се плаши од Господ, е достојна за пофалба.
{31:31} Дајте и од плодовите на нејзините раце, и нека се прославува кај градските порти поради делата свои!